Η ιδέα να ανοίξετε δική σας ατομική επιχείρηση ακούγεται συχνά πιο περίπλοκη από ό,τι πραγματικά είναι. Η αλήθεια είναι πως η διαδικασία έχει απλοποιηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, και σήμερα μπορεί να ολοκληρωθεί ακόμα και μέσα σε μία μέρα, πλήρως ηλεκτρονικά, μέσω του gov.gr. Σε αυτόν τον οδηγό θα δείτε όλα τα βήματα που χρειάζεται να κάνετε, τι προϋποθέσεις πρέπει να πληροίτε, και ποιες υποχρεώσεις σας περιμένουν αμέσως μετά.
Στο άρθρο θα διαβάσετε:
- Τι είναι η ατομική επιχείρηση και σε ποιους ταιριάζει
- Τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληροίτε
- Τη διαδικασία έναρξης βήμα προς βήμα μέσω gov.gr
- Τον ρόλο του ΓΕΜΗ και του Επιμελητηρίου
- Το κόστος έναρξης και τις ετήσιες συνδρομές
- Τι πρέπει να κάνετε αμέσως μετά την έναρξη
- Τις υποχρεώσεις σε myDATA, ΕΦΚΑ και λογιστή
Τι είναι η ατομική επιχείρηση
Η ατομική επιχείρηση είναι η απλούστερη μορφή άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Ελλάδα. Πρακτικά, πρόκειται για ένα φυσικό πρόσωπο που δραστηριοποιείται επαγγελματικά με τον δικό του ΑΦΜ, χωρίς να δημιουργεί ξεχωριστό νομικό πρόσωπο όπως θα έκανε με μια ΙΚΕ ή μια ΑΕ.
Ταιριάζει σε ελεύθερους επαγγελματίες, freelancers, μικροπωλητές, ιδιοκτήτες καταστημάτων, συμβούλους, designers, προγραμματιστές, και γενικά σε όποιον θέλει να ξεκινήσει δουλειά γρήγορα, με χαμηλό κόστος και χωρίς πολυπλοκότητες. Το βασικό χαρακτηριστικό, και παράλληλα το βασικό μειονέκτημα, είναι ότι ο επιχειρηματίας ευθύνεται με όλη την προσωπική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της επιχείρησης.
Προϋποθέσεις για να ανοίξετε ατομική επιχείρηση
Πριν μπείτε στη διαδικασία, καλό είναι να επιβεβαιώσετε ότι καλύπτετε τα παρακάτω. Δεν είναι δύσκολα, αλλά αν λείπει κάτι, η ηλεκτρονική εφαρμογή απλώς δε θα ολοκληρώσει τη διαδικασία.
- Να είστε μόνιμος κάτοικος Ελλάδας. Οι κάτοικοι εξωτερικού κάνουν έναρξη μέσω φορολογικού εκπροσώπου και της ΔΟΥ.
- Να διαθέτετε κωδικούς TAXISnet σε ενεργή κατάσταση.
- Να έχετε πιστοποιημένο αριθμό τηλεφώνου στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας (ΕΜΕπ).
- Να μην έχετε ήδη άλλη ατομική επιχείρηση στο όνομά σας.
- Να έχετε εξασφαλίσει επαγγελματική έδρα, είτε μέσω μισθωτηρίου, είτε με υπεύθυνη δήλωση ιδιοχρησίας, είτε με δωρεάν παραχώρηση.
- Αν το επάγγελμά σας απαιτεί άδεια άσκησης (πχ γιατροί, μηχανικοί, δικηγόροι), να την έχετε ήδη εξασφαλίσει.
Βήμα 1: Επιλέξτε ΚΑΔ
Πριν καν πατήσετε το κουμπί της έναρξης, πρέπει να γνωρίζετε τους ΚΑΔ (Κωδικούς Αριθμούς Δραστηριότητας) που θα δηλώσετε. Ο ΚΑΔ περιγράφει ακριβώς τι δουλειά θα κάνετε, και είναι κρίσιμος γιατί καθορίζει πολλά πράγματα παρακάτω, όπως το αν υποχρεούστε να εγγραφείτε σε επιμελητήριο, αν έχετε εμπορική ιδιότητα, και πώς θα φορολογηθείτε.
Μπορείτε να έχετε έναν κύριο ΚΑΔ και πολλούς δευτερεύοντες. Αφιερώστε λίγο χρόνο εδώ, γιατί αν διαλέξετε λάθος, θα χρειαστεί να κάνετε μεταβολή αργότερα. Αν δεν είστε σίγουροι, ρωτήστε έναν λογιστή πριν προχωρήσετε.
Βήμα 2: Μπείτε στην εφαρμογή «Έναρξη Ατομικής Επιχείρησης» του gov.gr
Η πιο σύγχρονη μέθοδος είναι η χρήση της ενοποιημένης εφαρμογής μέσω gov.gr, που στήνει την έναρξή σας αυτόματα τόσο στην ΑΑΔΕ όσο και στο ΓΕΜΗ, μέσα από μία διαδικασία.
Πηγαίνετε στο gov.gr, στην ενότητα «Επιχειρηματική δραστηριότητα», και επιλέξτε «Έναρξη ατομικής επιχείρησης». Θα σας ζητηθεί είσοδος με τους κωδικούς TAXISnet. Αν όλα τα στοιχεία σας στο σύστημα είναι σε τάξη, ξεκινάει η συμπλήρωση της φόρμας. Αν κάτι δεν επιβεβαιώνεται πλήρως, το σύστημα σταματάει και θα χρειαστεί να το διορθώσετε πρώτα.
Βήμα 3: Συμπληρώστε τα στοιχεία της επιχείρησης
Στη φόρμα θα σας ζητηθεί να καταχωρίσετε μια σειρά από στοιχεία, που χωρίζονται σε λογικές ενότητες.
Στοιχεία επιχείρησης: Εδώ ορίζετε την επωνυμία και, προαιρετικά, τον διακριτικό τίτλο (το «εμπορικό» όνομα της επιχείρησής σας). Αν θέλετε διακριτικό τίτλο, το σύστημα θα ελέγξει αυτόματα αν είναι διαθέσιμος πανελλαδικά μέσω του Ενιαίου Μητρώου Επωνυμιών.
Υπηρεσία ΓΕΜΗ και Επιμελητήριο: Αν ο ΚΑΔ σας έχει εμπορική ιδιότητα, είστε υποχρεωμένος να εγγραφείτε στο κατά τόπο Επιμελητήριο (Εμπορικό, Επαγγελματικό, Βιοτεχνικό κ.ο.κ.). Μερικές κατηγορίες όπως γιατροί, εκπαιδευτικοί ή επιστήμονες εξαιρούνται. Αν έστω ένας ΚΑΔ σας έχει εμπορικό χαρακτήρα, είστε υπόχρεος εγγραφής.
Έδρα: Συμπληρώνετε τη διεύθυνση της επαγγελματικής έδρας. Αν είναι ιδιόκτητη, εντοπίζεται αυτόματα μέσω του Ε9. Αν είναι μισθωμένη, πρέπει να έχει ήδη δηλωθεί το ηλεκτρονικό μισθωτήριο.
Στοιχεία ΕΛΠ (Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα): Εδώ δηλώνετε την ημερομηνία λήξης φορολογικού έτους (τυπικά 31/12), την ημερομηνία λήξης του πρώτου φορολογικού έτους, και την κατηγορία βιβλίων (συνήθως απλογραφικά για ατομικές).
Στοιχεία ΦΠΑ: Αν ο τζίρος σας προβλέπεται άνω των 10.000 ευρώ, υπάγεστε κανονικά σε ΦΠΑ. Υπάρχει δυνατότητα προαιρετικής ή υποχρεωτικής ένταξης ανάλογα με τη δραστηριότητα.
Δραστηριότητες: Δηλώνετε τον κύριο ΚΑΔ και τους δευτερεύοντες, μαζί με το είδος δραστηριότητας (έδρας, υποκαταστήματος κ.λπ.).
Κάθε φορά που ολοκληρώνετε μια ενότητα, πατάτε προσωρινή αποθήκευση. Το σύστημα μπορεί να σας βγάλει έξω σε αδράνεια και δε θέλετε να χάσετε ό,τι έχετε συμπληρώσει.
Βήμα 4: Οριστική υποβολή και λήψη βεβαίωσης
Όταν η φόρμα είναι πλήρης, επιλέγετε Οριστική Υποβολή. Το αίτημα στέλνεται ταυτόχρονα σε ΑΑΔΕ και ΓΕΜΗ. Μέσω διαλειτουργικότητας, πρώτα γίνεται η εγγραφή στο ΓΕΜΗ και αποδίδεται αριθμός ΓΕΜΗ, και αμέσως μετά παράγεται αυτόματα η βεβαίωση έναρξης εργασιών από την ΑΑΔΕ.
Η βεβαίωση περιλαμβάνει τον αριθμό και την ημερομηνία καταχώρισης στο ΓΕΜΗ, ψηφιακή σφραγίδα, χρονοσήμανση και κωδικό QR για επαλήθευση. Την ανακτάτε από το myAADE, στην επιλογή Μητρώο & Επικοινωνία / e-κοινοποιήσεις.
Αν η διαδικασία γίνει ηλεκτρονικά και όλα είναι σωστά, η βεβαίωση εκδίδεται συνήθως μέσα σε λίγα λεπτά. Αν απαιτείται έλεγχος δικαιολογητικών (π.χ. άδειας άσκησης επαγγέλματος), μπορεί να πάρει 2-3 εργάσιμες ημέρες.
Κόστος έναρξης ατομικής επιχείρησης
Ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα της ατομικής είναι το χαμηλό κόστος ίδρυσης. Δεν υπάρχουν έξοδα συμβολαιογράφου ή ελάχιστο κεφάλαιο, όπως θα συνέβαινε με μια ΙΚΕ.
Τα βασικά έξοδα που θα συναντήσετε είναι:
- Εγγραφή στο ΓΕΜΗ: 10 ευρώ
- Ετήσια συνδρομή ΓΕΜΗ (ατομικής): 50 ευρώ
- Ετήσια συνδρομή Επιμελητηρίου: περίπου 11 ευρώ για το Επαγγελματικό (οι συνδρομές διαφέρουν ανά επιμελητήριο)
- Πιστοποιητικά ΓΕΜΗ: 5 ευρώ το καθένα, αν χρειαστείτε
Αν δε χρειάζεστε ειδική άδεια λειτουργίας και δεν μισθώνετε χώρο, μπορείτε πρακτικά να ξεκινήσετε με λιγότερο από 50 ευρώ. Τα πραγματικά κόστη εμφανίζονται συνήθως στο μισθωτήριο της έδρας και στην αμοιβή λογιστή, που θα χρειαστείτε από την πρώτη στιγμή.
Τι πρέπει να κάνετε αμέσως μετά την έναρξη
Η βεβαίωση στα χέρια σας είναι μόνο η αρχή. Υπάρχουν κάποια βήματα που πρέπει να ολοκληρώσετε άμεσα για να λειτουργήσετε σωστά.
Εγγραφή στον e-ΕΦΚΑ
Από το 2022, η απογραφή στον ΕΦΚΑ δεν είναι πλέον προϋπόθεση για την έναρξη, αλλά υποχρεούστε να εγγραφείτε σε δεύτερο χρόνο και να επιλέξετε ασφαλιστική κατηγορία. Οι κατηγορίες για μη μισθωτούς είναι έξι, με διαφορετικές μηνιαίες εισφορές. Η επιλογή γίνεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας του e-ΕΦΚΑ.
Άνοιγμα επαγγελματικού τραπεζικού λογαριασμού
Αν τα ετήσια έσοδά σας ξεπερνούν κάποιο όριο, η χρήση επαγγελματικού λογαριασμού είναι υποχρεωτική. Ακόμα και αν δεν είναι, βοηθάει πολύ να διαχωρίζετε τα προσωπικά από τα επαγγελματικά οικονομικά.
Δήλωση επαγγελματικού λογαριασμού στην ΑΑΔΕ
Ο επαγγελματικός λογαριασμός πρέπει να δηλωθεί στην πλατφόρμα του myAADE, ώστε να συνδεθεί με τον ΑΦΜ σας και να μπορείτε να δέχεστε πληρωμές μέσω POS και IRIS.
Σύνδεση με myDATA
Η επιχείρησή σας πρέπει να διασυνδεθεί με την πλατφόρμα myDATA της ΑΑΔΕ για την ηλεκτρονική διαβίβαση παραστατικών. Έχετε πολλές επιλογές, όπως κάποιο εμπορικό λογιστικό πρόγραμμα (Softone, Elorus, Prosvasis κ.λπ.), πάροχο ηλεκτρονικής τιμολόγησης, ή τη δωρεάν εφαρμογή timologio της ίδιας της ΑΑΔΕ.
POS και τρόποι πληρωμής
Αν δραστηριοποιείστε σε λιανική, θα χρειαστείτε ταμειακή μηχανή ή POS συνδεδεμένα με την ΑΑΔΕ. Από το 2024 και μετά, η διασύνδεση POS-ταμειακής είναι υποχρεωτική για πολλές κατηγορίες επαγγελμάτων.
Λογιστής
Παρότι νομικά μπορείτε να κάνετε μόνοι σας κάποια πράγματα, στην πράξη ένας λογιστής είναι σχεδόν απαραίτητος. Αναλαμβάνει τη δήλωση ΦΠΑ, τα βιβλία, τις μισθοδοσίες αν έχετε προσωπικό, τη φορολογική δήλωση, και τη σωστή διαβίβαση στο myDATA. Το κόστος ξεκινάει από περίπου 30-50 ευρώ το μήνα για απλές ατομικές και ανεβαίνει ανάλογα με τον όγκο.
Συχνά λάθη που πρέπει να αποφύγετε
Υπάρχουν μερικές παγίδες που πέφτουν πολλοί αρχάριοι επιχειρηματίες. Αξίζει να τις γνωρίζετε από την αρχή.
Λάθος ΚΑΔ: Δηλώνετε μόνο τον προφανή και ξεχνάτε δευτερεύοντες που θα σας χρειαστούν σε λίγους μήνες. Η μεταβολή ΚΑΔ δεν κοστίζει χρήματα, αλλά παίρνει χρόνο.
Αγνόηση ΕΦΚΑ: Η πιο κοινή παρανόηση. Νομίζετε ότι επειδή δε βγάζετε έσοδα τον πρώτο μήνα, δε χρωστάτε εισφορές. Λάθος, οι εισφορές τρέχουν από την ημερομηνία έναρξης ανεξάρτητα από τα έσοδα.
Μη εγγραφή στο Επιμελητήριο: Αν έχετε εμπορικό ΚΑΔ και δε βρίσκεστε ήδη σε επιμελητήριο, τα πρόστιμα μπορεί να αναδρομικά να φτάσουν σε αρκετά ευρώ.
Λάθος επιλογή έδρας: Αν δηλώσετε το σπίτι σας ως έδρα, μπορεί να χάσετε φοροαπαλλαγές ή να υπάρξουν θέματα με το ενοίκιο. Συζητήστε το με τον λογιστή σας πριν.
Με λίγα λόγια
Η έναρξη ατομικής επιχείρησης είναι σήμερα μια γρήγορη, φθηνή και πλήρως ηλεκτρονική διαδικασία που γίνεται μέσω gov.gr και ολοκληρώνεται σε λίγες ώρες έως δύο-τρεις μέρες. Πριν πατήσετε το κουμπί, βεβαιωθείτε ότι έχετε έτοιμους τους ΚΑΔ, την έδρα σας και τους κωδικούς TAXISnet. Μετά την έναρξη, φροντίστε άμεσα για ΕΦΚΑ, επαγγελματικό λογαριασμό, myDATA και, ιδανικά, έναν καλό λογιστή. Τα έξοδα ίδρυσης είναι μικρά, αλλά η σωστή προετοιμασία από τη μέρα 1 μπορεί να σας γλιτώσει αρκετά προβλήματα αργότερα.